main  

نشست "احياي آيين جوانمردي" با تامل بر كتاب «جوانمرد نام ديگر تو» اثر عرفان نظرآهاري 17 مهر با حضور تعداد زيادي از مخاطبان "نورونار"در فرهنگسراي خانواده برگزار شد. چد تن از استادان ادبيات و مولوي پژوهان درباره آيين جوانمردي سخن گفتند.دكتر غلامرضا خاكي، جوانمرد را نام هر كسي دانست كه در راه كسب اين صفت بكوشد؛خواه پير باشد و خواه جوان.دكتر تميم داري( استاد ادبيات عرب)، دكتر معصومه آباد(عضو شوراي شهر تهران) و عرفان نظرآهاري در اين مراسم درباره آيين جوانمردي سخن گفتند.

اثبات جوانمردي

خاكي با بيان اين كه براي جوانمرد بودن بايد در هر لحظه در انتظار فرصت بود، گفت: براي جوانمرد، هر لحظه از زندگي‌اش فرصتي براي اثبات صفت جوانمردي است. جوانمردي، آرايشي براي يك لحظه خاص نيست.

وي با اشاره به جمله "توماس هابز"، «انسان، گرگ انسان است»، يادآور شد: هابز مي‌گويد انسان تنها گرگ طبيعت است كه جوانمردي مساله‌اي است ما قبل اعتقادات ديني ما. قادر است گرگ‌هاي ديگر را بدرد. ولي همين انساني كه در قرآن كريم، 36 صفت ناپسند براي او ذكر شده، مي‌تواند با از بين بردن ريشه اين 36 صفت پليد، به صفت جوانمردي متصف شود؛ و ريشه اين 36 صفت، غريزه مالكيت است.

خاكي با اشاره به اين كه تمام جنايات تاريخ به غريزه مالكيت باز مي‌گردد، اضافه كرد: غريزه مالكيت سبب شكسته شدن حدود مي‌شود. اين غريزه نابودكننده عشق است و انسان را تبديل به شيئ مي‌كند، درست در اين جاست كه ضرورت وجود جوانمردي غريزه مالكيت سبب شكسته شدن حدود مي‌شود. اين غريزه نابودكننده عشق است و انسان را تبديل به شيئ مي‌كند. درست اينجاست كه ضرورت وجود جوانمردي و جوانمردان به ميان مي‌آيد.

اين مولوي‌پژوه در ادامه به عوامل كنترل كننده اين غريزه پرداخت و خاطرنشان كرد: اين غريزه توسعه طلب به ياري دو عامل كنترل شدني است؛ نخست قانون و سپس باور و ايمان.

وي به دو تقسيم‌بندي باورهاي انساني اشاره كرد و گفت: نوع نخست باورهاي انساني، ناشي از اعتقاد به مكتب مشخصي چون اسلام، مسيحيت، يهوديت و غيره است. ولي نوع دوم، باورها و فضايلي است كه جدا از مكتب مورد اعتقاد، بين تمامي انسان‌ها مشترك است. آيين جوانمردي ريشه در اين نوع باورهاي دسته اخير دارد.

خاكي تاكيد كرد: جوانمردي مساله‌اي است ما قبل اعتقادات ديني ما.
وي عصاره صفات جوانمردان را در دو صفت خلاصه كرد: نخست خيانت نكردن نسبت به كساني كه به جوانمرد اعتماد كرده‌اند و دوم، وفا و وفاداري.

***

چراغ نيم سوز جوانمردي را فروزان كنيم

عرفان نظر آهاري، مولف كتاب «جوانمرد نام ديگر تو» كه در نشست "احياي آيين جوانمردي" در فرهنگسراي خانواده سخن مي‌گفت، از ضرورت فروزان كردن چراغ نيم سوز جوانمردي ياد كرد.

نظرآهاري با بيان اين كه زمانه جوانمردي هنوز به پايان نرسيده است، افزود: هنوز فرصت بهره‌مندي از اين مجموعه صفات انساني وجود دارد.جوانمرد نام ديگر تو با اين جمله از عين‌القضات همداني آغاز مي‌شود: جوانمردا! چندان كه تواني از مال و جاه و از قلم و زبان، از هيچ كس هيچ چيز دريغ مدار، كه وقت آيد كه خواهي خيري كني و نتواني.

اين شاعر و نويسنده به بيان اهميت سر سلسله فتيان، مولا علي(ع) در ميان جوانمردان تاريخ پرداخت و گفت: در ادامه پژوهش درباره تاريخ جوانمردي در ايران و اسلام، به شيخ‌ابوالحسن خرقاني برخوردم؛ مردي ساده و اهل كشت و كار كه با دسترنج خود زندگي مي‌كرد و اهل علم رسمي نبود، اما با مكارم انساني آشنا بود و مي‌گفت: طعام و شراب جوانمردان دوستي با خداست.

نظرآهاري يادآور شد: شيخ خرقاني معتقد بود كه خشنودي خداوند از هرچيز ديگر در اين جهان، برتر و والاتر است. او هر كس را كه در خانه‌اش را مي‌كوفت، آب و نان مي‌داد و بر اين باور بود كه هر كه بر خان پروردگار به جان ارزد، بي‌شك برخان بوالحسن به نان ارزد.

وي مباحثي چند را درباره فتوت و جوانمردي از «كشف‌الاسرار و عدة الابرار» اثر رشيد‌الدين ميبدي نقل كرد و افزود: «جوانمرد نام ديگر تو» از 40 روايت باز آفريده از زندگي شيخ ابوالحسن خرقاني تشكيل شده. اما در آن اشاره‌اي به نام خرقاني نشده، به اين دليل كه ما معتقديم اينها راه و رسم زندگي تمام جوانمردان تاريخ است و نه تنها شيخ خرقان.

نظرآهاري در پايان اظهار اميدواري كرد كه با توجه بيشتر به سيره زندگي و حيات مولا علي(ع) و استفاده از آموزه‌هاي جوانمرداني چون ابوالحسن خرقاني، آيين جوانمردي هر روز بيش از گذشته در كشور احيا شود.

***

خلفاي عباسي عياران را تكفير كردند

دكتر احمد تميم‌داري در ابتدا به ذكر پاره‌اي انحرافات امويان و عباسيان در جهان اسلام پرداخت و گفت: از اين دو به ويژه عباسيان، اگرچه به يك معنا تمدن اسلام را نيز پيش بردند، اما در عين حال بسياري از مخالفان خود را با "زنديق" و "بي‌دين" خواندن، تكفير كردند و به خروج از دين متهم ساختند.

وي به يعقوب ليث صفار اشاره كرد و افزود: بسياري از عياران و جوانمردان چون يعقوب ليث، نقش مهمي در دفاع از مظلوم در برابر ظلم خلفاي عباسي داشته‌اند. يعقوب ليث و ديگر عياران، راه بر كاروان‌هاي مالياتي عباسي مي‌بستند و ماليات و خراجي را كه به قهر و زور از مردم مظلوم گرفته شده بود، باز پس مي‌گرفتند و به آنها باز مي‌گرداندند.

مترجم «گستره شعر فارسي در انگلستان و امريكا» ادامه داد: خلفاي اموي و عباسي بسياري از فضايل انساني را ذبح كردند و در برابر آن‌ها، عياران نيرويي مقاوم و باز دارنده محسوب مي‌شدند.

وي در بخش ديگري از سخنانش به اهميت نقش علي(ع) در بنيانگداري آيين جوانمردي اشاره كرد و گفت: علي(ع) دو ستون كفر و شرك، يعني "مرحب" و "عمربن عبدود" را از ميان برداشت. عمر بن عبدود دختري به نام "ام كلثوم" داشت كه پس از كشته شدن پدرش، در سه بيتي كه بر سر جنازه پدرش خواند، گفت: اگر قاتل پدر من جز علي بود، من بر اين پدرم تا پايان روزگار مي‌گريستم. اما قاتل پدر من كسي است كه هيچ عيب و نقص و كاستي در زندگي ندارد. روزگاراني دراز است كه او را بيضه‌ البلد (سفيد چهره -- رستگار -- شهر) گويند.

اين استاد ادبيات فارسي به پيشرفت پژوهشگران اروپايي در مطالعه آيين‌هاي جوانمردي پرداخت و يادآور شد: در اروپا سابقه اين گونه مطالعات به 300 سال پيش باز مي‌گردد. از جمله كتاب‌هايي كه درباره شواليه‌گري (شوالري) در ايتاليا و رم قديم نوشته شده است.

وي در ادامه استاد رشيد ياسمي، مترجم «تاريخ ادبيات براون» را نخستين كسي خواند كه مطالعه در باب فرهنگ عامه را در ايران آغاز كرده است و خاطرنشان كرد: استاد ياسمي در سال 1315 در دانشگاه تهران، سخنراني‌اي با عنوان "فرهنگ عامه" ايراد، و در همان زمان به لزوم توجه بيشتر به اين گونه مطالعات در فرهنگ ايراني تاكيد كردند.

تميم داري در پايان به داستان‌هاي فتوت در قرآن كريم اشاره كرد و اظهار داشت: ريشه واژه "فتي" در اسلام به جنگ خيبر باز مي‌گردد. پس از اين جنگ بود كه جمله "لافتي الاعلي، لا سيف الا ذوالفقار" از جانب آسمان نازل شد و در همين جنگ بود كه پيامبر(ص)، علي(ع) را "كرار غير فرار" توصيف كرد.

***

چگونه بايد جوانمرد باشيم

دكتر معصومه آباد، آزاده‌اي كه چندين سال در جريان جنگ تحميلي در زندان‌هاي عراق از جمله زندان "ابوغريب" در اسارت به سر ‌برد و اكنون عضو شوراي اسلامي شهر تهران است، رشد شهرنشيني را از دلايل فراموش شدن برخي فضايل انساني عنوان كرد.

آباد با بيان اين كه ميزان بالندگي و رشديافتگي يك جامعه را نه با پارامترهاي عمراني، كه با ميزان فرهيختگي آن جامعه مي‌سنجند، افزود: اين تعداد برج و پل و بزرگراه نيست كه توسعه يافتگي يك جامعه را مشخص مي‌كند، بلكه امتيازاتي كه در تخمين رشد و توسعه جامعه محسوب مي‌شوند، به فضايلي مربوط اند كه امروز در جامعه ما مغفول مانده‌اند. اگرچه ما تنها جامعه‌اي هستيم كه مقتداي جوانمردي چون علي(ع) داريم.

دكتر آباد در ادامه با اشاره به كتاب «جوانمرد نام ديگر تو» اثر عرفان نظرآهاري، يادآور شد: سه ركن و شاخص مهم جوانمردي همان‌طور كه در اين كتاب نيز آمده است، سخا و صفا و وفا است، ولي آن قدر اين حرف‌ها در جامعه ما تكرار شده كه جنبه شعر و شعار پيدا كرده و امروز، ديگر نمي‌دانيم چگونه بايد جوانمرد باشيم.

وي در بخش ديگري از سخنانش خاطرنشان كرد: در جايي گفته بودم بحران شهر ما، بحران بي‌مادري است. يعني بحران شهري كه از آغوش پر مهر و فرهيخته مادر به دور مانده. امروز معتقدم كه به آن بحران، بحران فراموش كردن صفات جوانمردي را هم بايد اضافه كرد.

در اين مراسم حامد سليماني(مدير فرهنگسراي خانواده ) نيز در سخناني بر ضرورت رونق و بهره وري زندگي با رعايت اخلاق مداري و زندگي در سايه شهروند مداري تاكيد كرد.

گزارش: حامد هاتف _ خبرگزاري كتاب ايران

18 مهر 1386 6:13 بֽظֽ | TrackBack